Қызылорда облысында мемлекеттік жастар саясатының жүзеге асырылуы

(аналитикалық анықтама 2019 жылдың  ІІ тоқсаны)

Өңірде жастардың ахуалы тұрақты сипатталады. Ресми статистиканың деректері бойынша 2019 жылы облыс жастарының саны (14-28 жас) 176 746 жасты немесе 22,2% – ды құрады, оның ішінде қалада  72 614 жас (41%) және ауылда 104 132,0 жас (59%).

Жастардың жұмыспен қамтылу көрсеткіштері ІІ тоқсан 2019 жыл

Жұмыссыз жас: 2019 жылдың бірінші тоқсанның қорытындысымен – 3,8 мың адам (2018 жылдың бірінші тоқсанның қорытындысымен - 4,7 мың адам, 2017 жылдың бірінші тоқсанның қорытындысымен – 2,9 мың адам).

Жастардың жұмыссыздық деңгейі: 2019 жылдың бірінші тоқсанның қорытындысымен – 4,2 % (2018 жылдың бірінші тоқсанның қорытындысымен -4,3%, 2017 жылдың бірінші тоқсанның қорытындысымен – 3,2%).

NEET жастарының үлесі: 2019 жылдың бірінші тоқсанның қорытындысымен – 8,3% (2018 жылдың бірінші тоқсанның қорытындысымен -9,3%, 2017 жылдың бірінші тоқсанның қорытындысымен – 12,6%).

Әлеуметтік-экономикалық бағдарламалар мен жобалар

Нәтижелі жұмыспен қамтуды және жаппай кәсіпкерлікті дамыту бағдарламасы (Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 жылғы 29 желтоқсандағы № 919 қаулысы).

Бағдарламаның негізгі мақсаты-өз өзін жұмыспен қамтылғандарды, жұмыссыздарды және біліктілігі жоқ өзге де тұлғаларды, соның ішінде жастарды үш бағыт бойынша Нәтижелі жұмыспен қамтуға тарту:

1) кәсіпкерлік негіздері мен қажетті кәсіптер бойынша жаппай оқыту

2) жаппай кәсіпкерлік үшін жағдай жасау;

3) жұмысқа орналасуға жәрдемдесу және еңбек ұтқырлығын қолдау арқылы еңбек нарығын дамыту.

2019 жылдың 1 маусымына Бағдарламаға қатысушылар қатарына 5390 жас, оның ішінде ауыл бойынша 3234 жас қатысты.

2018 жылдың қорытындысы бойынша Бағдарламаға қатысушылар қатарына 12462 жас, оның ішінде ауыл бойынша 7477 жас қатысты.

Өңір атауы

2018 жыл

2019 жылдың 1 маусымына

Бағдарламаға қатысушылар саны, барлығы, адам

Ауыл бойынша, адам

Бағдарламаға қатысушылар саны, барлығы, адам

Ауыл бойынша, адам

1

Қызылорда облысы

12462

7477

5390

3234

Бірінші бағыт бойынша 2019 жылдың 1 қаңтарына бағдарлама аясында 2107 адам оқуға түсті, оның ішінде ТжКБ – мен кадрлар даярлау бойынша-500 адам.

Екінші механизм - кәсіпорындар жанындағы колледждер мен оқу орталықтары базасында 1 айдан 6 айға дейінгі мерзімге дуальды оқытудың қысқа мерзімді курстары. 2019 жылдың 1 маусымына қысқа мерзімді кәсіптік біліммен 89 адам қамтылған (2019 жылдың 1 қаңтарына – 672 .).

Оқытудан еңбек нарығында сұранысқа ие дағдылар мен білім алуды қажет ететін барлық жұмыссыздар, өзін-өзі жұмыспен қамтығандар өте алады.

Сондай-ақ, бағдарламаның жаңалықтарының бірі мобильді оқу орталықтары арқылы шалғайдағы елді мекендерде қысқа мерзімді оқытуды пилоттық режимде сынақтан өткізу болып табылады.

Өңір атауы

Жұмысшы кадрларды қысқа мерзімді кәсіптік оқыту

2019 жылдың 1 қаңтарына

2019 жылдың 1 маусымына

 

1

Қызылорда облысы

672

89

Екінші бағыт бойынша ауылда да, қалаларда да шағын кредит беру құралдарын кеңейту қарастырылған.

Негізгі міндет өз ісін ашу немесе бар ісін кеңейту үшін жеткілікті кепіл мүлкі жоқ адамдарды қоса алғанда, өзін-өзі жұмыспен қамтыған және жұмыссыздардың шағын кредиттерге қол жетімділігін қамтамасыз ету болып табылады.

Микрокредиттер жылдық 6% - бен, 7 жылға дейінгі мерзімге 8 мың АЕК-ке дейін беріледі, бұл ретте кепіл көлемі жеткіліксіз болған жағдайда ісін жаңа бастаған кәсіпкерлер үшін 85% - ға дейін және жұмыс істеп тұрған кәсіпкерлер үшін 50% - ға дейін кредиттерге кепілдік беру тетігі қолданылады.

2019 жылдың 1 маусымына 29 жас шағын несие алды (2019 жылдың 1 қаңтарына - 149).

Өңір атауы

2019 жылдың 1 қаңтарына микрокредит алғандар, адам

2019 жылдың 1 маусымына

1

Қызылорда облысы

149

29

Бағдарламаға қатысушыларды кәсіпкерлік дағдыларға оқыту, сондай-ақ олардың бизнес жобаларын сүйемелдеу бойынша, 2017 жылдың сәуірінде Бастау-Бизнес " жобасы басталды»

2019 жылдың 1 маусымына аталған жоба бойынша 220 жас (1 қаңтар 2019 - 490) оқытылды.

Бағдарламаның үшінші бағыты мынадай міндеттерді іске асыруды көздейді:

1) жұмыссыздарды және өз бетінше жұмыспен қамтылғандарды жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге жәрдемдесу: әлеуметтік кәсіптік бағдарлау, мамандық таңдауға көмек көрсету, оқыту және жұмысқа орналастыру мәселелері бойынша консультациялар, лайықты бос жұмыс орындарын іздеу және жұмысқа орналасуға жәрдемдесу, әлеуметтік жұмыс орындарын құру, жастар практикасын ұйымдастыру, қоғамдық жұмыстарды ұйымдастыру; бағдарламаның бағытын реттеу мынадай міндеттерді іске асыруды көздейді;

2) еңбек ресурстарының ұтқырлығын арттыру: еңбек ресурстарының ұтқырлығы міндеттері шеңберінде Үкімет айқындайтын өңірлерге өз еркімен қоныс аударатын адамдарға мемлекеттік қолдау шараларын көрсету көзделеді;

3) жұмысқа орналастыру бойынша бірыңғай цифрлық алаң құру: азаматтардың белгілі бір санаттарын жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуді және еңбек ресурстарының ұтқырлығын қолдау үшін еңбек рыногының бірыңғай ақпараттық базасын немесе еңбек биржасын құру ұсынылады;

Жұмыс іздеуде және қызметкерлерді іріктеуде жәрдемдесу, жұмыссыз ретінде адамдарды жедел тіркеуді қамтамасыз ету және мамандарды таңдауды жеделдету үшін жұмыс берушілер "жұмыс" ақпараттық порталы жұмыс істейді – www.enbek.kz Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің "Еңбек ресурстарын дамыту орталығы" АҚ (бұдан әрі – орталық) жүзеге асырады.

Порталда жұмыс берушілердің, жеке жұмыспен қамту агенттіктерінің және бұқаралық ақпарат құралдарының бос орындары, сондай-ақ ізденушілердің түйіндемелері, жастар тәжірибесі бойынша бос жұмыс орындары, жұмыспен қамтуға жәрдемдесудің мемлекеттік шаралары шеңберінде қайта даярлаудан өткен мамандар туралы мәліметтер күн сайын өзекті болып жарияланады.

2018 жылы порталда 1783 жұмыс беруші өз бетінше тіркелген.

Бағдарламаның үшінші бағыты аясында 2019 жылдың 1 маусымына 1759 жас бос жұмыс орындарына, 328 жас Әлеуметтік жұмыс орындарына, 1441 жас жастар тәжірибесіне және 1042 жас қоғамдық жұмыстарға орналастырылды.

Анықтама: 2019 жылдың 1 қаңтарына 7710 жас  бос жұмыс орындарына, 351 жас Әлеуметтік жұмыс орындарына, 2701 жас жастар тәжірибесіне және 1700 жас қоғамдық жұмыстарға орналастырылды.

Өңір атауы

Мәліметтер базасынан бос жұмыс орындарына орналастырылғандар

Соның ішінде жастар тәжірибесіне

2018 жыл

2019 жылдың 1 маусымына

2018 жыл

2019 жылдың 1 маусымына

1

Қызылорда облысы

7710

1759

2701

1441

«Жасыл ел» жобасы

2018 жылы Қызылорда облысы бойынша ««Жасыл е» еңбек жасақтарына жастарды көркейту, көгалдандыру және абаттандыру жұмыстарына тартуды ұйымдастыру»  әлеуметтік жобасы аясында 1035 жас жұмысқа орналастырыды, оның ішінде жұмыссыз, студент және басқа да санаттағы жастар.  (2017 жылы – 1035 жас, 2016м жылы – 1000).

 Облыстық «Жасыл ел» еңбек жасақтарына жастарды көркейту, көгалдандыру және абаттандыру жұмыстарына тартуды ұйымдастыру» жобасы бойынша Қызылорда облысы бойынша экологиялық мәдениетті арттыруға бағытталған 15  шаралар ұйымдастырылды.  Атап айтқандай сәуір айында Қызылорда қаласындағы Қарттар үйіне барып, ағаш отырғызу акциясы,  «Жасыл ел» сарбаздары арасында тренинг, Белкөл кентіне экологиялық акция, Қызылорда облысына қарасты аудан орталықтарында «Жасыл ел» сарбаздарымен кездесу, «Жасампаз жасақ!» ұранымен тыл ардагер үйіне көмек көрсету, «Жасыл ел» сарбаздары арасында әртүрлі бағыттағы ойындар, қосымша іс-шаралар ұйымдастырылды.

Республикалық «Жасыл ел» еңбек жасақтарына жастарды көркейту, көгалдандыру және абаттандыру жұмыстарына тартуды ұйымдастыру» жобасы аясында «Жасыл ел» жастар еңбек жасақтарының «Еңбек маусымының салтанатты ашылу», және салтанатты жабылу рәсімдері ұйымдастырылды. Түрлі бағыттағы көшпелі 10 іс-шаралар ұйымдастырлыды. Атап айтқанда, Қызылорда қаласының тұрғыны жалғыз басты ананың үйіне көмек көрсету,   әр аудан орталықтарының саябақтарында «Саябақтар шеруі» акциясы өткізілді.  «Жасыл ел» сарбаздары арасында караоке сайысы, брейн ринг сайыстары.

  «Жасыл ел» еңбек жасақтарының жұмысын ұйымдастыру  барысында қала және аудандардан 16-29 жас аралығындағы 1035 жастар жұмыспен қамтылды. Оның ішінде 130 жұмыссыз жас, 107 оқушы жас, 798 студент жастарды құрайды. Атап айтқанда: Арал ауданы бойынша 99 жас жұмыс жасап, 18 000 кв.м жерге тазалық жұмыстарын жүргізді. Қазалы ауданы бойынша 107 жас жұмыс жасап, 27 000 кв.м жерге күтім жассалып, тазалық жұмыстарын жүргізді. Қармақшы ауданы бойынша 99 жас жұмыс жасап, 36 га жерге тазалық жұмыстарын жүргізді. Жалағаш ауданы бойынша 114 жас жұмыс жасап, 7 700 кв.м жерге күтім жасалынды. Сырдария ауданы бойынша 97 жас жұмыс жасап, 84 000 кв.м жерге күтім жасалынды. Шиелі ауданы бойынша 94 жас жұмыс жасап, 103 000 кв.м жерге күтім жасалынды. Жаңақорған ауданы бойынша 82 жас жұмыс жасап, 17 000 кв.м жерге күтім жасалып, тазалық жұмыстарын жүргізді. Қызылорда қаласы бойынша 343 жас жұмыспен қатылып, 51 140 жерге күтім жасалып, тазалық жұмыстарын жүргізді.

Үстіміздегі жылы ««Жасыл ел»» еңбек жасақтарына жастарды көркейту, көгалдандыру және абаттандыру жұмыстарына тартуды ұйымдастыру» әлеуметтік жобасы аясында 1035 сарбаз тартылады. "Жасыл ел" қатарына әр түрлі санаттағы жастарды тарту жұмыстары жүргізілуде

«Дипломмен ауылға!» жобасы

2019 жылы ауылдық елді мекендерге барып жұмысқа орналасқан білім, денсаулық сақтау, мәдениет, спорт, әлеуметтік қамсыздандыру, агроөнеркәсіптік кешен салаcы мамандарына 323 маманға бір жолғы көтерме жәрдемақы төлеуге 285,1 млн. теңге,

жеңілдетілген несиемен тұрғын үй алуға немесе салуға 503 маманға 1 905,1 млн. теңге бөлінді.

Қазіргі таңда (ү.ж. 2 маусымға) 211 маманға 133 617,2 мың. теңге көлемінде бір жолғы көтерме жәрдемақы берілді.

Оның ішінде: білім саласы – 144,  денсаулық сақтау саласы – 45, мәдениет саласы – 7, әлеуметтік қамсыздандыру саласы – 2, спорт саласы – 8,  агроөнеркәсіп кешен саласы -5.

Сондай-ақ, 306 маманға жеңілдетілген тұрғын үй несиесі беріліп, 1 118,3 млн. теңге игерілді. Оның ішінде: білім саласы – 189, денсаулық сақтау саласы – 84, мәдениет саласы – 12, әлеуметтік қамсыздандыру саласы – 1, спорт саласы – 13, агроөнеркәсіп кешен саласы – 7.

«Мәңгілік ел жастары – индустрияға» - «Серпін»

2018-2019 оқу жылында  Серпін бағдарламасы  бойынша 24 оқу орнында 638 жас білім алуда. Оқыту педагогикалық, техникалық және ауыл шаруашылығы мамандықтары бойынша жүргізіледі.

Оның ішінде Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университетінде – 13, С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті-36, М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университеті-17, М.Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті-69,  Қазақ инновациялық гуманитарлық-заң университеті-36, Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты-31, Қ. Жұбанов атындағы Ақтөбе мемлекеттік университеті-67, Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті-42, Атырау мұнай және газ университеті-27, Қарағанды мемлекеттік индустриялық университеті-32,  Ө.А.Байқоңыров атындағы Жезқазған университеті- 31, С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті-15, Қазақ - орыс халықаралық университеті-2,С. Бәйішев атындағы Ақтөбе университеті-5, А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университеті-24, Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті-45, Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті-27, Ш.Уалиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті-18, Қостанай мемлекеттік педагогикалық университеті- 8, Д.Серікбаев атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік техникалық университеті-15, Рудный индустриялық институты-8, Ыбырай Алтынсарин атындағы Арқалық мемлекеттік педагогикалық институты-37, Павлодар қ., Инновациялық Евразия университеті-2.

2018 жылы «Серпін» жобасының аясында 229 түлек бітіріп шықты, оның 144-і жоғары оқу орнында болса, 85-і техникалық және кәсіби білім беру мекемелерінде.

Оқу орындардың әрбір оқу ғимараттары арнайы мамандандырылған, материалдық техникалық базамен қамтылып жабдықталған, жастар үшін жатақхана толық қызмет көрсетуде. Жоғары оқу орындарын бітіруші түлектердің 18-і (71%) оқуларын магистратурада жалғастыруда.

Техникалық және кәсіби білім беру мекемелерін бітіруші түлектердің 60-ы (71 %) оқуларын жалғастырып, 25-і (29 %) жұмыс жасауда.

Жастар ресурстық орталықтары

Қызылорда облысы бойынша Облыстық, қалалық және аудандық деңгейде   9 «Жастар ресурстық орталығы» КММ-рі жүйелі жұмыс жасауда. Жалпы облыста жастар ресурстық орталықтарында 109 (2018 жылы 91 қызметкер жұмыс жасады) азаматтық қызметкерлер жұмыс жасауда.  Облыс бойынша жастар ресурстық орталықтары қызметіне облыста 299 млн. теңге (2018 жылы 183,2 млн. теңге) қаржы бөлінді.

Жастар ісі жөніндегі кеңестер

Бүгінгі күні Қызылорда облысының әкімдігі, Қызылорда қаласы және аудандар әкімдіктері жанында барлығы 9 (тоғыз) «Жастар істері жөніндегі кеңестер» (бұдан әрі – Кеңес) жұмыс жасауда.

Барлық деңгейдегі Кеңес құрамы 2017 жылғы 17 қазандағы №143 бұйрыққа сәйкес қалыптастырылған.

Айта кету керек, облыс әкімінің тапсырмасына сәйкес Жастар жылы аясында қала, аудандық әкімдіктер жанындағы Кеңестер ай сайын, облыс әкімдігі жанындағы Кеңес отырысы тоқсан сайын (оның ішінде 3 отырыс көшпелі түрде) өткізілуде.

Облыс әкімдігі жанындағы жастар істері жөніндегі Кеңестің 2019 жылға арналған жұмыс жоспары 6 парақта (облыс әкімімен 27.11.2018 ж. №01/2-2/8560 нөмірмен бекітілген) қосымшаға сәйкес жолданады.

Есепті кезеңде облыстық деңгейде 2 (көшпелі), қала, аудан деңгейінде 48 кеңес отырысы ұйымдастырылды.

Облыстық Кеңестің жұмыс жоспарына сәйкес 27 маусым күні Сырдария ауданы, Тереңөзек кентінде көшпелі отырыс өткізілді.

Кеңес отырысының күн тәртібінде 3 мәселе: облыс бойынша мемлекеттік жастар саясатының жүзеге асырылу барысы, оның ішінде ҚР Үкіметінің 2019 жылғы 27 қаулысымен бекітілген «Жастар жылын өткізу жөніндегі Жол картасының» және «Қызылорда облысында «Жастар жылын» атап өту жөніндегі кешенді іс-шаралар жоспарының» орындалу барысы, жастарға салауатты өмір салтын ұстануды насихаттау, олардың денсаулығын нығайту мен сақтаудың тиісті дағдыларын қалыптастыру бойынша жүргізілген жұмыстар, Қармақшы және Сырдария аудандарында мемлекеттік жастар саясатының жүзеге асырылу барысы қаралды.

Сондай-ақ, Кеңес отырысы Facebook әлеуметтік желісінде тікелей эфир арқылы өткізілді.

Кеңес отырысының қорытындысымен Қызылорда қаласы және аудан әкімдіктеріне барлық деңгейдегі Кеңес отырыстарында қарастырылатын мәселелерді жастар ұйымдарының қатысуымен бірлесе қарау, отырысқа облыстық Кеңестің мүшелерінің қатысуын қамтамасыз ету, Кеңес отырысының күн тәртібін жасақтау алдында өңірлік БАҚ және әлеуметтік желілер арқылы жастардан, азаматтық қоғам өкілдерінен өңір жастарын толғандыратын өзекті ұсыныстарды жинақтау, Кеңес отырыстарын ашық форматта әлеуметтік желілердің көмегімен тікелей эфир арқылы өткізуді қамтамасыз ету және өзге де мәселелер бойынша хаттамалық тапсырмалар берілді.

Жастар ісі жөніндегі комитеттер және жастар ұйымдары

Кәсіпорындарда, жоғары оқу орындары мен колледждерде жастар ісі жөніндегі комитеттер жұмыс істейді (2019 жылы – 32, оның ішінде 3 – ЖОО, 17 – колледждер, кәсіпорындар –12).

Өңір атауы

ҮЕҰ саны

ЖІЖК

ЖОО

ТжКО

Кәсіпорындарда

1

Қызылорда облысы

65

3

17

12

Қаржыландыру

Үстіміздегі жылы мемлекеттік жастар саясатына облыс, қала, аудан бойынша жергілікті бюджеттен жалпы көлемде 589 126,3 мың теңге (2018 жылмен салыстырғанда 6,8 пайызға артық) қаржы бөлінді. Оның ішінде мемлекеттік әлеуметтік тапсырыс аясында 230 501,0 мың теңге (2018 жылмен салыстырғанда 31.5 пайызға артық)  қаржы қарастырылып, 47 әлеуметтік жоба (облыс бойынша 18, қала бойынша 10, аудан бойынша-19) жүзеге асырылып келеді. 

Өңір атауы

Жалпы қаржыландыру (мың теңге)

Өсу қарқыны %

МӘТ бойынша жалпы жоба саны

2018 жылғы жалпы қаржыландыру көлемі

2018 жыл, оның ішінде МӘТ

2019 жылғы жалпы қаржыландыру көлемі

2019 жыл, оның ішінде МӘТ

2019 жылғы жалпы қаржыландыру көлемі

2019 жыл, оның ішінде МӘТ

2018 жыл

2019 жыл

1

Қызылорда облысы

548 876,3

158 119,3

589 126,3

230 501,0

6,8

31,5

40

47


Жастарды жұмыспен қамту жағдайы

Жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі (статистикалық деректер)

пайызбен

 

 

 

в процентах

 

2016

2017

2018

 

1 тоқсан

5,1

3,2

4,3

1 квартал

     «Жасыл ел» жобасы бойынша салыстырмалы кесте

Жыл

Сарбаздар саны, адам

Қаржыландыру көлемі, млн. теңге

  1.  

2016

1000

23 млн. 350 мың.

  1.  

2017

1035

69 млн. 680 мың.

  1.  

2018 2 тоқсан

859

80 млн. 795 мың.

    «Жастар практикасы» жобасы бойынша салыстырмалы кесте

Көрсеткіштер

Жылдар

Барлығы

2016

 

2017

 

2018

1 маусымына

1

Қатысқандар саны

1 107

1763

1235

4105

2

Жұмысқа орналасқандардың саны, адам

440

253

31

724

«Дипломмен ауылға!» жобасы

Жыл

Жоба бойынша ауылға келген мамандардың жалпы саны

Оның ішінде салалар бойынша

Білім

Мәдениет

Спорт

Денсаулық сақтау

Әлеуметтік жұмыс

Ветеринария, агрокешен

Ескерту

2016

308

194

11

5

88

1

9

-

2017

200

115

10

12

54

2

7

-

2018

2 тоқсан

194

106

10

6

62

1

9

Игеру ү.ж. сәуір айынан басталды


Қызылорда облысында мемлекеттік жастар саясатының жүзеге асырылуы

(аналитикалық анықтама 2018 жылдың  І тоқсаны)

Статистикалық мәліметке сәйкес, облыста Байқоңыр қаласының жастарын қоса есептегенде 14 пен 29 жас аралығында 192 912 азамат (2016 жылдың басына 201 347 жас) тіркелген. Оның ішінде, қала жастары – 81 054 (42%), ауыл жастары 111 858 (58%) адам. Жастар өңірдегі жалпы халықтың 25 пайызын құрайды.

2017 жылдың қорытындысы бойынша аймағымызда экономикалық белсенді жастар 96,2 мың адам (2016 жылы - 97,5 мың адам), оның 4,2 мың жұмыссыздар (2016 жылы - 4,7 мың адам). Жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі (15-28 жас аралығындағы) 4,3% құрап отыр (2016 жылы - 4,8%). NEET санатына жататын жастардың саны 10,6% құрады (2016 жылы – 13,2%).

Үстіміздегі жылы облыстық жастар ресурстық орталықпен 16 жоба жүзеге асуда (2017 жылы – 10 жоба). Атап айтқанда, «Жас кеңесші», «Жастар қоғам назарында», «КZO fan club»,  «Жас Отау», «Эрудит», «Жүрек жылуы», «Жас маман», «Еріктілер мектебі», «Жастар стартап», «Біз спортты таңдаймыз», «Дін және жастар», «Орталық ньюс», «Жайдарлы Жайдарман», «Сыр серілері», «Жахаев ізбасарлары», «Орталық студияда – Бағлан Қалиев» жобалары. Жобалар аясында 155 шаралар ұйымдастырылып (қаңтарда 18 шара, ақпанда 23 шара, наурызда 114 шара), 6831 жас қамтылған, 532 жасқа кеңес берілді.

Жыл басынан облыстық орталықпен жастарды жұмыспен қамту бойынша «Жас маман» жобасы аясында 2 бос жұмыс орындарының жәрмеңкесі өткізіліп, 19 жас жұмысқа орналыстырылды. Жастар «StartUp» жобасы бойынша 5 шара өтті. Оларға 50-ге жуық жас қамтылып, 46 жасқа кеңес берілді. «Go Working» жобасы бойынша 7 ауданда 28 шара (семинар, рейд жұмыстары, қоғамдық қабылдау және спорттық ойындар) өтіп, 1400 жас қамтылды. Сондай-ақ, жастарға ағылшын тілін үйрету мақсатында орталықта тегін ағылшын тілі курсы оқытылуда. 33 жасқа ағылшын курсының «Beginner», «Elemantary, «Pre-Intermediate» бағыттары бойынша 120 сағаттық сабақ өтті.

Есепті кезеңде барлық жастар ресурстық орталықтары тарапынан әр түрлі бағыттағы 456 шараға 26900 жас тартылды. Атап айтқанда, жастар арасында діни ағымдардың алдын алу - 45 кездесу, Елбасы Жолдауын насихаттау - 78 кездесу, мемлекеттік бағдарламаларды насихаттау – 42 кеңес беру шарасы, оқыту курсы - 6, психологиялық семинар-тренинг - 9, флэшмоб акциялар - 21, құқықбұзушылықтың алдын алу бойынша кездесу - 42, түнгі рейд - 6, байқау - 7, жастар арасында кәсіпкерлікті дамыту - 36, «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламалық мақаласын насихаттау бойынша – 45 шара, мәдени-көпшілік және спорттық шаралар – 86, жастар арасында салауатты өмір салтын қалыптастыру бойынша - 18 кездесу және 15 қайырымдылық шара өткізілді. Әр түрлі бағыттар бойынша 584 жасқа кеңес берілді (304–і жұмыссыздық мәселесі, 62–і өз кәсіпкерлігін дамыту және кәсіби біліктілігін арттыру, 56-ы мемлекеттік бағдарламалар, 69-і тұрғын үй мәселесі, 13-і психологиялық және 80-і басқа да бағыттар бойынша).

19-24 ақпан аралығында өңірде жастар мен кәмелетке толмағандар арасында құқық бұзушылықтың алын-алу, олардың құқықтық сауаттылығын арттыру мақсатында «Жасөспірім – Заң – Қауіпсіздік» атты акция өткізілді. Шара 253 білім беру ұйымдарында ұйымдастырылып, оған 5763 жас қамтылды. Аталмыш акцияға ішкі істер органдардың, білім беру, бұқаралық ақпарат құралдары өкілдері, барлығы 517 қызметкер тартылды.

27 ақпан – 7 наурыз аралығында облыстық «Жастар ресурстық орталығы» КММ-сі мен облыстық ішкі істер департаменті Жергілікті полиция қызметі және ішкі саясат басқармасының дін мәселелерін зерттеу орталығы жоғары, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының жастары арасында қылмыстылық пен құқықбұзушылықтың алдын алу, заңнамаларды насихаттау бағытында кездесулер ұйымдастырды. Шараға барлығы 1240-қа жуық жас қамтылды.

Жастар арасында дәстүрлі емес діни ағымдарға қарсы иммунитетті қалыптастыруда облыс мектептерінің 9-11 сынып оқушыларына «Дәстүрлі емес жат ағымдар: олардың теріс идеологиясы» тақырыбында кездесулер өтті.

Сонымен қатар, облыс әкімімен бекітілген «Қызылорда облысындағы құқық бұзушылықтар профилактикасының 2017-2019 жылдарға арналған кешенді жоспары» аясында ағымдағы жылғы 14 ақпан күні түңгі сағат 22.00-мен 02.00 аралығында жастар арасында қадағалаусыздық пен құқық бұзушылықтардың алдын алу, түнгі уақытта ойын-сауық мекемелерінде болуына жол бермеу мақсатында «StopҚЫЛМЫС!» түнгі рейд жұмыстары ұйымдастырылды.


Қызылорда облысында мемлекеттік жастар саясатының жүзеге асырылуы

(аналитикалық анықтама 2017 ж.)

Статистикалық мәліметке сәйкес, облыста Байқоңыр қаласының жастарын қоса есептегенде үстіміздегі жылғы ІІІ тоқсанына 14 пен 29 жас аралығында 192 912 азамат (2016 жылдың басына 201 347 жас) тіркелген. Оның ішінде, қала жастары – 81 054 (42%), ауыл жастары 111 858 (58%) адам. Жастар өңірдегі жалпы халықтың 25 пайызын құрайды.

2017 жылдың ІІІ тоқсанына аймағымызда 15-28 жас аралығындағы экономикалық белсенді жастар 98 500 адам (2016 жылғы ІІІ тоқсанында 100,5 мың адам), оның 4500-і жұмыссыздар, жұмыспен қамтылғандары – 94 000, оның ішінде жалдамалы қызметкерлер – 49 100, өз бетінше жұмыспен қамтылған қызметкерлер – 44 900-ді  құрайды. Жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі (15-28 жас аралығындағы) 4,5% құрап отыр (2016 жылғы ІІІ тоқсанында 4,9%).

Экономикалық белсенді емес жастар – 64 222 мың адам, оның ішінде оқудағылар – 54 517 адам, үй шаруашылығында  – 3 367 адам, денсаулығына байланысты үйде – 955 адам, басқа да жағдайлармен – 5 383 адам. NEET санатына жататын жастардың саны 3,3% төмендеді (2016 жылғы ІІІ тоқсанында – 12,0%)(аймақтар арасында 6-шы).

2017 жылы жергілікті бюджеттен 699 796 569 теңге қаржы мемлекеттік жастар саясатын қаржыландыруға бөлінді (республика бойынша 2 сатыдамыз). Оның ішінде, «Мемлекеттік жастар саясатын дамытудың 2020 жылға дейінгі жол картасы» аясында әр түрлі бағыттағы 16 әлеуметтік жоба жүзеге асырылды. Осы мақсатқа облыстық бюджеттен 117 766 928 теңге қаржы қарастырылған (2016 жылы 18 әлеуметтік жобаға 80 млн. 892 мың теңге). Жастар саясатын қалалық, аудандық деңгейде жүзеге асыру мақсатында 25 әлеуметтік жобаны жүзеге асыруға 32 575 000 теңге бөлініп, жұмыстар атқарылды (2016 жылы 26 әлеуметтік жобаға 53 млн. 358 мың теңге).

Басқарманың тапсырысы бойынша жүзеге асырылған 16 жоба аясында 6 орталық пен 1 клуб қызметі, 2 ірі форматтағы шара және әр түрлі бағыттағы 7 әлеуметтік қызмет жұмыстары ұйымдастырылды. Әр түрлі бағыттағы 400 жуық шара өткізіліп, 40 мыңға жуық жас қамтылған.

2018 жылы жастарды әлеуметтендіру, жекелей жұмыстарды жүргізу мақсатында 11 әлеуметтік жобаны (111 млн. 645 мың теңге) жүзеге асыру жоспарлануда.

Сонымен қатар, 2013 жылдан бастап облыс әкімінің бастамасымен халықтың осал топтарынан шыққан студенттерге облыс әкімінің гранты тағайындалып келеді. 2017 жылы грант иегерлері 165 (154-бакалавр, 11-резидентура) мектеп түлегімен толықты, олардың білім беру қызметіне, тамақтану, тұру шығындарына 262 600 000 теңге әлеуметтік көмек ретінде қаржы бөлінді.

Тұрмысы төмен отбасыларынан шыққан күндізгі бөлімде білім алатын 3 214 студентке қоғамдық көлікте жеңілдікпен жүруге облыстық бюджеттен 109 млн.070 мың теңге қаржы бөлінді (2016 жылы 93 млн. 334 мың теңге).

Өңірімізде 9 «Жастар ресурстық орталығы» коммуналдық мемлекеттік мекеме, Байқоныр қаласында облыстық орталықтың бөлімшесі жастарға қызмет жасауда. Барлық қызметкерлердің саны 100 және ауылдық округтерде 149 қызметкер жастармен жұмыс жұмыс атқаруда.

ҚР Біріккен Ұлттар Ұйымының (ЮНИСЕФ) Балалар қорымен бірлесіп орталық  қызметкерлерінің жастармен жұмыс жасауының жаңа моделі қалыптастырылды.

Осы ретте, «Қазақстан Республикасында жастар ресурстық орталықтарды дамыту үшін Жол картасы» аясында ЮНИСЕФ Балалар қоры ұйымы сарапшыларының қолдауымен 2015 жылдан бастап Жастар ресурстық орталықтарының (әрі-қарай ЖРО) директорлары мен мамандарының біліктіліктерін арттыруға бағытталған оқыту семинарлары ұйымдастырылды. Барлығы 5 семинар-тренинг өткізіліп (164 сағат), оған 73 қызметкер қатысты.

Есепті кезеңде орталықтардың ұйымдастыруымен барлығы 1296 шара ұйымдастырылып, 38880 жас қамтылды. Атап айтқанда, жастар арасында дәстүрлі емес діни ағымдардың алдын алу бойынша 153 кездесу, Елбасы Үндеуін және Жолдауды насихаттау бойынша - 125 кездесу, мемлекеттік бағдарламаларды насихаттау бойынша 127 кеңес беру шарасы, 43 (компьютерлік сауаттылық, ағылшын тілі) оқыту курсы, 33 психологиялық семинар-тренинг, 37 акция, құқықбұзушылықтың алдын алу бойынша - 93, жастар арасында кәсіпкерлікті дамыту мақсатында - 5 оқыту курсы, 42 - қайырымдылық, 41 - байқау, 23 - флэшмоб, 25 - бос жұмыс орындарының жәрмеңкесі, 6 - мамандықты таңдау бойынша кездесу, 33 - спорттық және 516 басқа да мәдени-көпшілік шаралар өткізілді.

Әр түрлі бағыттар бойынша 5239 жасқа кеңес берілді (2401–і жұмыссыздық мәселесі, 221–і өз кәсіпкерлігін дамыту және кәсіби біліктілігін арттыру, 498 мемлекеттік бағдарламалар, 42-і діни мәселелер, 103-і тұрғын үй мәселесі бойынша, 46-і – әлеуметтік жобаларға қолдау көрсету, 101 – біліктілігін арттыру, 408–і психологиялық бағытта және 1419 басқа да әлеуметтік бағыттағы кеңестер).

Орталық жанынан ашылған «Жас маман бөлімі» рекрутинг орталығының қызметін атқаруда. Жастарды жұмыспен қамту бойынша 12 бос жұмыс орындарының жәрмеңкесі, 28 кеңес беру шарасы өткізілді. Сондай-ақ, «Go working» орталығы жұмысын ұйымдастыру» жобасы жүзеге асырылды. Жоба аясында жұмыссыз жастарға арналған компьютерлік, құқықтық сауаттылық, бухгалтерлік, ағылшын тілі және т.б. қызмет көрсету саласындағы курстар ұйымдастырылып, 100-ден астам жұмыссыз жасқа сертификаттар берілді.

«Жас құрылысшылар» еңбек жасағында маусымдық кезеңде 326 жас жұмыс жасап, оның ішінде 64 жас тұрақты жұмысқа орналасты. «Жасыл ел» еңбек жасағына маусымдық кезеңде 1035 сарбаз жұмысқа тартылды.  Осы сарбаздарымыздың еңбегімен облыс бойынша 250 гектар жерге күтім жасалып, 10 гектар жерге тазарту жұмыстары жүргізілді, Тұңғыш Президент саябағында 100 түп ағаш отырғызылды. Өткен маусымдармен салыстырғанда 2017 жылғы маусымда жасылелдіктердің жалақысы 50 мың теңге болып,  көбейтілді. «Педагогикалық жасақтардың қызметін ұйымдастыру» жобасы аясында маусымдық кезеңде 40 тәлімгер жазғы тынығу лагерінде жұмыс жасады.

2017 жылы 16 мыңға жуық жас мемлекеттік бағдарламалардың мүмкіндіктерін пайдалана алды. Алдыңғы жылмен салыстырғанда 100 пайызға артқандығын байқауға болады (2016 жылы – 8 мың).

Атап айтқанда, «Дипломмен ауылға!» бағдарламасы бойынша 198 маман бір жолғы көтерме жәрдемақы иемденді (білім саласы - 114, денсаулық сақтау саласы - 53, мәдениет саласы - 10, әлеуметтік қамсыздандыру саласы - 2, спорт саласы -12, агроөнеркәсіп кешен саласы-7), 559 маманға тұрғын үй алуға немесе салуға жеңілдетілген несие берілді (білім саласы –329, денсаулық сақтау саласы - 175, мәдениет саласы - 20, әлеуметтік қамсыздандыру саласы - 5, спорт саласы - 19, агроөнеркәсіп кешен саласы - 11).

«Нәтижелі жұмыспен қамту және жаппай кәсіпкерлікті дамыту» бағдарламасына қатысушы ретінде 28 001 адам енгізілсе, оның 12737-і жастар. Жұмыспен қамтудың белсенді шараларымен 9 820 жас (16-29 жас аралығында) қамтылды.

Бірінші бағыт – Қысқа мерзімдік оқу курстарына барлығы - 2 641  жас жұмыссыздар мен өз бетінше жұмыспен қамтылғандар жолданды.

Екінші бағыт – Жаппай кәсіпкерлікті дамыту Бағдарламаға қатысушыларды «Бастау Бизнес» жобасы бойынша кәсіпкерлік негіздеріне оқыту 937 адам белгіленген болса;

Кәсіпкерлік негіздеріне оқыту курсы Бастау-Бизнес жобасымен 5 пилоттық аймақта Арал, Қазалы, Қармақшы, Жаңақорған, Шиелі аудандарында 6 топ бойынша курстар жүргізілді. Бүгінгі күнге оқуға жолданған 353 жастың ішінде 132-не шағын несие берілді.

Үшінші бағыт - Халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесу арқылы еңбек нарығын дамыту және еңбек ресурстарының ұтқырлығы;

Әлеуметтік жұмыс орындарына 505 адамды жолдау жоспарланса, нақты 327 мекеме, кәсіпорындарға 1 108 адам (400 - жастар) жолданды, соның ішінде 35 адам тұрақты жұмыспен қамтылды.

Жастар тәжірибесіне 1 483 адамды жолдау жоспарланса, нақты 678 мекеме (2016 жылы - 571), кәсіпорындарға 1 726 адам (2016 жылы - 1094) жолданды, соның ішінде 184–і тұрақты жұмысқа орналасты (2016 жылы - 365).

Қоғамдық жұмыстармен (жоспар 5806 адам) 6 249 жұмыссыздар қамтылып, Қоғамдық жұмыстармен (1 914 - жастар) мерзімі аяқталғандардың 644-і тұрақты жұмыспен қамтылды.

Сонымен қатар, тоқсан сайын жүргізілген әлеуметтік зерттеу нәтижесі бойынша жастардың қанағаттанарлық деңгейі мемлекеттік жастар саясатының жүзеге асырылуы туралы анықталды. ІV тоқсанның нәтижесіне сәйкес жастар арасында жүргізілген сауалнаманын «Жүзеге асырылып жатқан мемлекеттік жастар саясатымен сіз қанағаттанасызба?» деген сұраққа 93,3 пайыз жас тұрғыны «ия» деп жауап берді.


Қызылорда облысында 2017 жылдың І жартыжылдығында мемлекеттік жастар саясатының жүзеге асырылуы

(аналитикалық анықтама)

Қызылорда облыстық статистика департаментінің мәліметіне сәйкес Байқоңыр қаласының жастарын қоса есептегенде 14 пен 29 жас аралығында 201 347 азамат (2015 жылдың басына 203 454 жас) тіркелген. Оның ішінде, қала жастары - 83 161 (41,3 %), ауыл жастары 118 186 (58,7 %) адам. Жастар өңірдегі жалпы халықтың 26,7 % құрайды.

2016 жылы аймағымызда экономикалық белсенді жастар 97 мың 500 адам (15-28 жас аралығындағы), оның 4 700 азаматы жұмыссыздар, жұмыспен қамтылғандар - 92 800, жалдамалы қызметкерлер - 53 500, өз бетінше жұмыспен қамтылған қызметкерлер - 39 200, жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі 4,8% құрады.

Жыл басынан облыстық жастар ресурстық орталығымен жастарды жұмыспен қамту бойынша 5 бос жұмыс орындарының жәрмеңкесі, 2135 жасқа кеңес беру шарасы өткізілді. Олар, қалалық сауда орындарында жалдамалы жұмыс жасайтын жастарға мемлекеттік бағдарламалардың мүмкіндіктерін түсіндіру мақсатында сала мамандарымен кездесулер өткізілді. Қызылорда қаласындағы бірқатар білім беру ұйымдарында бітіруші студенттерінің ата-аналарымен кездесу ұйымдастырылды. Жоғары және орта оқу орындарының жастарына «Сен кәсіпкерсің» тақырыбында бір күндік оқыту курсы өткізілді. Барлығы 35 жас қамтылды. Курс соңында жастарға арнайы сертификаттар табысталды.

Есепті кезеңінде барлық жастар ресурстық орталықтары тарапынан әр түрлі бағыттағы 838 шараға 26 240 жас тартылды. Атап айтқанда, жастар арасында діни ағымдардың алдын алу бойынша 135 кездесу, Елбасы Үндеуін және Жолдауды насихаттау бойынша - 112 кездесу, мемлекеттік бағдарламаларды насихаттау бойынша 89 кеңес беру шарасы, 21 (компьютерлік сауаттылық, ағылшын тілі) оқыту курсы, 24 психологиялық семинар - тренинг, 35 (23қолдау, 12 денсаулық) акция, қылмыстың алдын алу бойынша - 62, жастар арасында кәсіпкерлікті дамыту мақсатында - 5 оқыту курсы,  28 қайырымдылық шара, 36 - байқау, 23 флэшмоб, 19 - бос жұмыс орындарының жәрмеңкесі, 6 – мамандықты таңдау бойынша кездесу және 243 басқа да мәдени-көпшілік шаралар өткізілді. Әр түрлі бағыттар бойынша 4772  жасқа кеңес берілді (2135–і жұмыссыздық мәселесі; 216-і өз кәсіпкерлігін дамыту және кәсіби біліктілігін арттыру; 489-і мемлекеттік бағдарламалар; 42 -і діни ағымдар; 96-і тұрғын үй мәселесі, 46-і әлеуметтік жобаларға қолдау көрсету, 88-і – біліктілігін арттыру, 401-і психологиялық бағытта және 1259 басқа әлеуметтік бағыт бойынша).

Атап айтқанда, 8 ақпанда Қызылорда облысының әкімі Қ. Көшербаев жыл сайын облыс әкімінің атынан тағайындалатын білім гранттарының иегерлерімен кездесті. Сыр өңіріндегі сұранысқа ие мамандықтар бойынша білім алып жатқан 130 студент облыс әкімімен бейресми жағдайда жүздесіп, пікір алысты. Аймақ басшысы оларға оқуда табыс тілеп, жастардың болашағы үшін сапалы білімнің маңыздылығын атап өтті, сондай-ақ олардың көкейлерінде жүрген сауалдарына жауап берді.

Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың билік тармақтары арасында өкілеттіктерді қайта бөлу мәселелері жөніндегі ү.ж. 25 қаңтардағы Үндеуі және 31 қаңтардағы Қазақстан халқына «Қазақстанның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» Жолдауынан туындайтын мәселелерді кеңінен түсіндіру мақсатында Қызылорда облысының жастар саясаты мәселелері басқармасының жанынан жастардың 3 мобильді тобы құрылып, 17 ақпаннан 31 наурызға деиін Қызылорда, Байқоңыр қаласы, барлық аудандарының орталықтарында және 48 ауылдық округтерде жастармен, жастар саясаты саласындағы жауапты мамандармен кездесті. Аталмыш топ құрамына облыстық жастар саясаты мәселелері басқармасы, жастар ресурстық орталықтары, «Даму» кәсіпкерлікті дамыту қоры АҚ-ның филиалы, белсенді жастар ұйымдарының өкілдері кірді.

Топ мүшелері алғашқы түсіндірме жұмыстарын барлық жоғары, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарының студенттері, кәсіпорындардағы жұмысшы жастар арасында жүргізді.

Сондай-ақ, «Абзал және К» ТС-де, «ҚТЖ – ЖТ тасымалы» АҚ – «ТС Қызылорда бөлімшесі» филиалдарында түсіндіру жұмыстары бойынша кездесулер өткізілді. Аталған кездесуде «Қазақстан Тұрғын Үй жинақ Банкі» ҚОФ мамандары, «Жастар ресурстық орталығы» КММ-сі директоры мен бөлім басшысы, «Жас Отан» ЖҚ Қызылорда қалалық бөлімшесінің басшысы жұмыстарын жүргізді. Шараларға барлығы 70-ға жуық жұмысшы жастар қатысты.

28 ақпанда «Жастар ресурстық орталығының» ұйымдастыруымен Қорқыт Ата атындағы ҚМУ-нің Студенттер сарайында «Жүрек жылуы» жобасы аясында мүмкіндігі шектеулі, жалғыз басты, көпбалалы аналар мен әлеуметтік жағдайы төмен отбасыларға арналған қайырымдылық концерт өткізілді.

Облыс бойынша басқарма мен «Жастар ресурстық орталығы» КММ-і «Ұлыстың Ұлы күні Наурыз мейрамын мерекелеуді ұйымдастыру мен өткізу» жоспарына сәйкес мерекені кең көлемде атап өтті. Бірнеше мәдени-көпшілік, қайырымдылық, ұлттық құндылықтарды дәріптейтін шаралар ұйымдастырылды.

Облыстағы белсенді жастар ұйымдарының бастамасымен жастар арасындағы құқықбұзушылықтың алдын алу мақсатында «Стоп қылмыс» қоғамдық рейді өткізілді. Қоғамдық рейдке «Нұр Отан» партиясы, ІІД ювеналды полиция бөлімшесі, ұйымдасқан қылмысқа қарсы күрес басқармасы, жастар ұйымдары, «Жастар ресурстық орталығы» КММ-нің өкілдері қатысты.

3 күндік шара барысында 4 топқа бөлінген мамандар барлығы 30-дан аса нысанды (түнгі клубтар, кафе-барлар, PS ойынханаларында, ойын-сауық кешендерінде, кальян-барлар) аралап, жасөспірімдерге түнгі 22.00-ден кейін ойын-сауық мекемелерде, 23.00-ден кейін қоғамдық көшеде қараусыз жүруге болмайтындығын ескертті.

Нәтижесінде, түнгі уақытта заңды өкілдің ертіп жүруінсіз ойын-сауық мекемелерінде болған 12 жасөспірім анықталып, оған жол берген 2 жеке кәсіпкерге көрілген әкімшілік шара сотқа жолданды.

Сонымен қатар, облыстық жастар саясаты мәселелері басқармасының ұйымдастыруымен ү.ж. 28 наурыз – 6 сәуір аралығында барлық аудандағы жастар ресурстық орталықтары және ауылдық округтердегі жастар ісі жөніндегі мамандарына арналған біліктіліктерін арттыру оқу семинарлар өткізілді.

Қатысушыларға мемлекеттік жастар саясатының жүзеге асырылу барысы, мемлекеттік бағдарламалар туралы сала мамандары тарапынан түсіндірме жұмыстары жүргізіліп, жастармен жұмыс жасайтын мамандардың ұсыныс, пікірлері тыңдалды.

Шараға облыстық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар, кәсіпкерлік және туризм басқармаларының мамандары, Қызылорда облысының кәсіпкерлер палатасы Байқоңыр қаласындағы филиалының директоры, «Халықаралық пікір-сайыс оқыту ассоциациясы» бағдарламасының үйлестірушісі, «Сана» зияткер жастар мектебі ҚБ-нің төрағасы, «Жастар ресурстық орталығы» КММ-нің бөлім басшылары қатысты. Оқу семинарларға 170-ке жуық сала мамандары қамтылды.

Құрылған күні: 28-01-2017 11:43
Жаңартылған күні: 18-07-2019 17:48

©  ҚЫЗЫЛОРДА ОБЛЫСЫНЫҢ ӘКІМДІГІ

Барлық құқықтар қорғалған және сақталған.

Сайттан мәлімет қолданған жағдайда түпнұсқаға сілтеме болуы міндетті

Яндекс.Метрика